Tarihi milattan önceki yıllara dayanan Başiskele, Karşıyaka beldesi merkez olmak üzere Yeniköy, Bahçecik, Yuvacık ve Kullar beldelerinin birleşmesi, Servetiye Cami, Servetiye Karşı, Kazandere, Aksığın, Tepecik, Serindere, Camidüzü ve Doğantepe köylerinin bağlanması oluşmuş bir ilçemiz. Bugün ilçeye de adını veren Başiskele’de kurulan körfezin ilk limanı dönemin en önemli limanı olmuş.
Adını Kocaeli Körfezi’nde yer alan ilk iskelenin bulunduğu mevki anlamında kullanılan “Başiskele” den almış. Başiskele, daha önce ilçe sınırları içinde yer alan ve ayrı ayrı belediye statüsündeki; Bahçecik, Yeniköy, Karşıyaka, Yuvacık ve Kullar beldelerinin 2008 yılında çıkarılan 5747 sayılı Kanunla tüzel kişilikleri kaldırılarak sınırları birleştiridi ve yeni bir ilçe haline geldi.

Başiskele’de yaşam

Başiskele’de yaşam, Yunanistan ve Trakya bölgesindeki yerleşik Bithynialılar’ın tebaası içinde yer alan ve M.Ö. 712 yılında bölgeye göç eden Megaralılar’ın bugünkü Seymen ve Başiskele yöresine yerleşmesiyle başlar. Megaralılar yerleştikleri bu bölgeye; o dönemlerde körfezde bol miktarda bulunan ve halkın sosyal ve ekonomik yaşamı üzerinde çok etkili olan Istakozlara atfen “Astakoz” adını verir.
Bugün ilçeye de adını veren Başiskele’de kurulan körfezin ilk limanı dönemin en önemli limanı olmuş. Megaralılar liman sayesinde kısa zamanda zenginleşerek “Astakoz” adı altında bir site (kent) devleti haline gelmişlerdir. Sadece bir şehir ile ona bağlı bölgelerden oluşan bağımsız Astakoz kent devleti, ekonomik olarak çok güçlü hale gelir ve, kendi adına bir yüzünde Istakoz, diğer yüzünde tanrıça Olbia’nın resmi olan para basar. İlk Astakoz parası, İstanbul Arkeoloji Müzesi’nde görülebilir.

Astakoz, bağımsız bir devlet olarak yaşamış

Astakoz, M.Ö. 300 yılına kadar bağımsız bir devlet olarak yaşamış, 262 yılından sonra da bölgede hüküm süren Bithynia Krallığı’na dâhil edilerek krallığın en önemli kenti haline gelmiş. Dönemin Bithynia Kralı I. Nikomedes, savunması daha kolay olan ve liman olmaya daha uygun bulduğu bugünkü İzmit’i kent merkezi haline getirmiş, kentin adını kendi adına atfen Nikomedia koymuş. Nikomedia, o tarihten itibaren hızlı bir şekilde gelişerek Bithynia Krallığı’na başkentlik yapmış.
Bölge, 1078 yılında Selçuklular’ın egemenliği altına girmesine rağmen, Haçlı seferleri sırasında Roma-Bizans hâkimiyetine geçmiş. Bursa bölgesini ele geçiren Orhan Gazi tarafından 1337 yılında fethedilerek Osmanlı topraklarına katılmış. Bu fetihler sırasında Akçakoca Bey ve Süleyman Paşa’nın önemli gayretleri olmuş.
İlçe tarihçesi içinde Bahçecik önemli bir yer tutar. Roma döneminde Nikomedya İznik yolu üzerinde stratejik bir yer olarak tanımlanan “Basileia” bugünkü Bahçecik’tir. Bir rivayete göre Bahçecik isminin; Osmanlı devleti tarafından Sivas ve Bitlis bölgesinden getirilerek bölgede iskân edilen Ermeni dilinde aynı anlama gelen “Bârzıdağ”dan geldiği söylenmektedir.

Sultan III. Murat döneminin sadrazamları

Sultan III. Murat döneminin sadrazamlarından Sinan Paşa tarafından, İzmit Körfezi’nin Sapanca Gölü ve Sakarya Nehri ile birleştirilmesi amacıyla uygulamaya konan bir projede görevlendirilmek üzere Sivas ve Bitlis bölgesinden 30 bin civarında usta ve amele getirilmiştir. Bunlar arasındaki Ermeniler, bugünkü Bahçecik, Akmeşe, Arslanbey ve Yuvacık’ta iskân edilmişlerdir. İpek Böceği, Tütüncülük, Odun, Odun Kömürü, Balık Salamurası, çinicilik ve Bakırcılık gibi el sanatları ile eğitim konusunda çok önemli gelişmeler kaydeden Bahçecik, İstanbul’daki Ermeni aydınlarının yazlık olarak kullandığı mekân haline gelmiş ve çok gelişmiştir.

Bahçecik kadar olmasa da

Bahçecik kadar olmasa da benzer şekilde eski adı “Ovacık” olan bugünkü “Yuvacık” bölgesinde de Ermeni aileler yerleşik olup ipek böcekçiliği, kerestecilik, hayvancılık ve el sanatları gibi işlerle uğraşıyorlardı. Yuvacık ile Bahçecik arasındaki bölge ile dağ tarafındaki bölgelerde özellikle Karadeniz ve Kafkaslardan gelmiş Türkler yerleşmişlerdi. Bölgenin bugünkü halini alması ağırlıklı olarak Kurtuluş Savaşı’ndan sonraki dönemlere rastlamaktadır. Yunan ve İngiliz ordularının işgali ile zor günler geçiren bölgenin savunmasında milli kuvvetleri destekleyen Gökbayrak taburu komutanı Cemal Bey’in, Kara Fatma’nın (Fatma Seher hanım), Zoboğlu Hasan ve Servetiye Müfrezesinde Mahmut Nedim Bey ve arkadaşlarının önemli katkıları olmuştur. Savaş boyunca Yunan ve İngiliz ordularının yanında yer alan bölgedeki Ermeniler, savaşın kaybedilmesinden sonra 1921 yılından itibaren bölgeyi terk etmiş, yerlerine Karadeniz ve özellikle Balkanlardan gelen Türk aileler yerleştirilmiştir.
Türk ailelerin yerleştirilmesinden sonra
Türk ailelerin yerleştirilmesinden sonra göç almaya başlayan bölgede bugünkü Başiskele İlçesini oluşturan yerleşim merkezleri de oluşmaya başlamıştır. Kullar bunlardan biridir. Başiskele ilçesinin kurulmasından önce belediye statüsünde olan Kullar’ın güneyindeki Paşadağı mevkiinde eski bir kalenin bulunduğu bilinmektedir. Önemli bir geçiş ve güvenlik noktasında bulunan Kalenin bir gözetleme ve kollama merkezi olarak kullanıldığı, buna atfen de yörenin “Kollar” olarak anıldığı bilinmektedir. Zamanla “Kollar” isminin “Kullar” olarak değişime uğradığı kabul edilmiştir.
İlçe tarihi içinde bugünkü Yeniköy
İlçe tarihi içinde bugünkü Yeniköy’ün de önemli bir yeri vardır. Roma döneminde “Neocorı”, Osmanlı döneminde yeni köy anlamına gelen Karye-i Cedit olarak anılan köy bugün “Yeniköy” olarak anılmaktadır. 1921’den önce ahalisinin neredeyse tamamı Rumlar’dan oluşan Yeniköy halkı, Yunan ve İngiliz işgali sırasında Yunan ve İngiliz ordusu yanında yer alarak daha önce komşuluk ilişkileri olan Türkler’e karşı çeteler halinde saldırmışlardır. Bugünkü Kullar, Yuvacık, Bahçecik ve Yeniköy ve çevresinde yaşayan Rum ve Ermeniler, yanlarında yer aldıkları Yunan ve İngiliz ordusunun savaşı kaybetmesinden sonra onlarla birlikte gemilere binerek bölgeyi terk etmişlerdir. Bu tarihten sonra Yeniköy’e ağırlıklı olarak Balkanlardan getirilen göçmenler yerleştirilmiştir
0 Yorum

Bir Cevap Bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*

©2021 Anadolu Gezi Rehberi

İletişim

Gönderiliyor

Kullanıcı Bilgileriniz İle Oturum Açın

veya    

Bilgilerinizi Unuttunuzmu?

Create Account